Wat krijg je als je 46 YNNO’ers in de trein naar Berlijn zet, een thema als Human Meets Technology meegeeft en vijf vooruitstrevende bedrijven bezoekt? Precies: drie dagen vol inzichten, inspiratie en goede gesprekken.
Na eerdere reizen naar Brussel, Londen en Edinburgh, was het tijd voor een nieuw hoofdstuk. We nemen je in deze blog mee naar Berlijn, waar we samen op zoek gingen naar de toekomst van werk.
Een kijkje onder de motorkap van de Duitse economie
De reis begon met een treinrit en een warm welkom in hartje Berlijn. Na het diner schoof Guy Hoeks aan, correspondent in Duitsland voor het AD en Elsevier, die ons in razend tempo bijpraatte over de Duitse economie en arbeidsmarkt.
Wat meteen opviel: de vooroordelen die we allemaal wel kennen – gründlichkeit, hiërarchie, weinig humor – zijn deels waar, maar vertellen niet het hele verhaal. Duitsland staat onder druk. Goedkoop gas uit Rusland is verleden tijd, investeringen in infrastructuur blijven achter, en grote internationale techspelers zijn lastig binnen te halen. Tegelijkertijd wordt er flink ingezet op AI, defensie en elektrische mobiliteit. Berlijn verwelkomt jaarlijks 500(!) nieuwe startups en de dienstensector groeit hard. Wat we van onze oosterburen kunnen leren? Hun verdraagzaamheid, hun hoffelijkheid en hun vermogen om kalm te blijven, ook als het schuurt.
GetYourGuide: gidsprincipes als kompas voor verandering
Op dinsdagochtend splitsten we ons op. Een deel van de groep bezocht GetYourGuide, gevestigd in een indrukwekkende voormalige elektriciteitscentrale. 700 mensen werken hier aan het hét reisplatform waarop je activiteiten voor je volgende vakantie of weekendtrip kunt boeken. Om telkens de meest vernieuwde ervaringen aan te kunnen bieden, staat experimenteren centraal bij deze organisatie.
Stephanie Brisson, Head of People Operational Excellence, vertelde hoe ze rigoureus alle geboekte vergaderruimtes uit het systeem verwijderden. Waarom? Om af te rekenen met ghost meetings. Teams moesten daarna opnieuw boeken wat ze écht nodig hadden. Dit voorbeeld tekent de Get your Guide aanpak: niet dogmatisch, maar pragmatisch. Probeer, leer en pas aan. Het succes van deze formule is de sterke cultuur van het bedrijf. Denk aan duidelijke guiding principles, zoals ‘We build bridges, not islands’, maar ook een cultuur van vertrouwen, feedback en leiderschap dat durft te sturen.
Ook op facilitair vlak denken ze slim na. Alle ruimtes zijn self service, met simpele interfaces die iedereen begrijpt. Wil je meer? Dan is er een diepere laag voor professionals. Zo maximaliseren ze gebruik én autonomie.
HelloFresh: een prachtig kantoor, maar de puzzel blijft
Een andere groep bezocht HelloFresh, een internationale scale-up van Duitse oorsprong. Hun hoofdkantoor is indrukwekkend: een sportschool, dakterras en zelfs een DJ-booth – alles ademt vitaliteit, energie en ambitie.
Maar ook hier speelt een herkenbare vraag: hoe krijg je mensen daadwerkelijk naar kantoor? Ondanks alle faciliteiten is dat een uitdaging. Deels ligt dat aan het internationale karakter van het team: veel medewerkers wonen net buiten Berlijn en spreken verschillende talen. Cohesie ontstaat daardoor minder vanzelf. Toch geloven de oprichters sterk in fysieke samenwerking. Dat geloof leeft nog niet in alle lagen van de organisatie en dat maakt het vertalen naar het dagelijks werk spannend. Niet uniek, zo merkten we. Ook in Nederland zien we dat veel organisaties zoekende zijn naar de juiste balans tussen vrijheid en verbinding.
Penta Infra: waar AI energie vreet en keuzes dwingt
Een derde groep bezocht Penta Infra, een datacenter dat ooit gebouwd werd voor de Deutsche Bahn. Nu transformeert het mee met de tijd en dat gaat niet zonder uitdagingen.
Penta Berlijn draait op 7 MW, maar AI-chips vragen om een nieuw soort capaciteit. Sommige racks verbruiken tot 500 kW – waardoor je er ineens nog maar 14 kwijt kunt. De vraag is dan: ga je hierin mee, of kies je voor een ander pad? Deze technologische keuzes hebben fysieke consequenties en dwingen tot scherpe strategische overwegingen. Penta laat daarmee zien: de digitale wereld voelt misschien immaterieel, maar rust uiteindelijk op beton, stroom en slim gekozen prioriteiten.
Gensler: design als brug tussen mens en werk
’s Middags bezochten we ook Gensler, een wereldwijde expert op het gebied van werkplekdesign. Hun focus: hoe kan ontwerp bijdragen aan beter werk?
Het gesprek raakte veel herkenbare thema’s, die spelen rondom de toekomst van werk: neurodiversiteit, duurzaamheid, AI, samenwerking, akoestiek en autonomie. Gensler stelt dat akoestiek zelden een bouwkundig probleem is maar een gedragsvraagstuk. En dat samenwerking pas echt goed werkt als mensen zélf mogen kiezen hoe, wanneer en waar ze werken.
Hun Global Workplace Survey bevestigt wat wij ook in de praktijk én in de resultaten van de Benchmark Nederlandse Werkomgevingen zien : de tijd van one-size-fits-all is voorbij. Werkplekken moeten meebewegen met mensen, niet andersom.
Miro: verandering op een ritme dat werkt
Tot slot bezochten we Miro, bekend van de visuele samenwerkingstool die onze opdrachtgevers ook wel eens inzetten. Hun kantoor is prachtig – licht, ruim en uitnodigend – maar wat vooral indruk maakte was hun aanpak van verandering.
Elke wijziging krijgt een gewenningsperiode van 90 dagen. Pas daarna halen ze feedback op: werkt het? Wat moet anders? Die rust, gecombineerd met betrokkenheid, maakt veranderingen voor hun effectiever én duurzamer. Miro’s medewerkers komen relatief graag naar kantoor. Deels door het internationale karakter (veel expats zoeken juíst een sociale werkomgeving), deels doordat focuswerk in een tech-context op kantoor vaak prettiger is.
De rode draad? Mensen serieus nemen. Verandering begint niet bij techniek, maar bij luisteren.
Geschiedenis onder de grond, inzichten erboven
Op woensdagochtend verruilden we flipovers en faciliteiten voor geschiedenis. De tours door de Teufelsberg en de Berliner Unterwelten waren indrukwekkend, zeker dankzij onze gids, die de verhalen persoonlijk maakte en de geschiedenis tastbaar.
Bij de Teufelsberg greep het verhaal ons aan hoe deze ontstaan is: van al het puin uit de oorlog. In de Berliner Unterwelten liepen we letterlijk door de tunnels die ze vroeger gebruikten om te vluchten van Oost naar West.
Wat blijft hangen?
Berlijn heeft ons veel gebracht. Een aantrekkelijk kantoor alleen is niet genoeg: investeren in een sterke organisatiecultuur is wat écht waarde oplevert. Zoals onze collega’s het verwoorden: “Poespas is echt niet altijd nodig”. Daarnaast lieten de bedrijven ons wederom inzien dat technologie pas werkt als er een mens tegenover staat. Een mens met behoeften, gewoontes, onzekerheden en ambities. Een mooie casus voor ons als adviesbureau om verder in te duiken!
Na drie intensieve dagen stapten we opnieuw op de trein, dit keer richting Praag. Een stad waar de toekomst van werk weer een heel eigen kleur krijgt. Wat we daar ontdekten? Dat lees je in deel twee van deze blogserie: lees hier onze ervaringen in Praag.